Қазақстан ұлттық құрамасының жаңа бас бапкері Джон ван ’т Шкип алғашқы баспасөз мәслихатында бір ғана маңызды ойды бірнеше рет қайталады.
«Футболды шабуыл мен қорғаныс деп бөлуге болмайды. Бұл – біртұтас ойын», – деді нидерландтық маман.
Ол Қазақстанға дайын құраммен емес, жаңа идеямен келгенін де жасырмады. Алдымен ұлттық құраманы, ішкі чемпионатты және ұлттық құрамаға үміткер футболшыларды зерттейтінін айтты. Әр ойыншымен жеке сөйлесіп, олардың мүмкіндігін анықтауға тырысатынын жеткізді.
Тағы бір сөзі назар аудартты.
«Мен команданың шабуылдаушы футбол көрсеткенін қалаймын. Бірақ сонымен бірге қорғаныста тәртіп пен сенімділік сақталуы керек», – деді жаңа бапкер.
Бұл сөздер Қазақстан құрамасының алдағы бірнеше жылдағы бағытын аңғартып тұрғандай.
Өйткені соңғы жылдары Қазақстан құрамасы қорғанысқа сүйенген, қарсы шабуылға негізделген футболдың арқасында тарихи жеңістерге жетті. Бірақ бұл стиль өзінің мүмкіндігін белгілі бір деңгейде көрсетті. Ендігі мақсат – нәтижені сақтай отырып, ойын сапасын көтеру.
Дәл осы үшін Қазақстан футбол федерациясы Джон ван ’т Шкипке сенім артқан сияқты.
Нидерланд футболы дегеніміз не?
Ван ’т Шкип өзін Нидерланд футбол мектебінің өкілі екенін ашық айтты.
Бұл ең алдымен 4-3-3 жүйесімен байланысты.
Алайда көпшілік ойлайтындай, 4-3-3 дегеніміз төрт қорғаушы, үш жартылай қорғаушы және үш шабуылшыны алаңға шығарумен ғана шектелмейді.
Бұл – ойын философиясы.
Қақпашы шабуылды бастайды.
Орталық қорғаушылар қысымнан қорықпайды және алғашқы пасты дәл береді.
Қанат қорғаушылары шабуылға қосылады.
Жартылай қорғаушылар бос кеңістік іздейді.
Қанаттағы шабуылшылар орталыққа қарай жылжып, қорғаушыларға дәліз ашады.
Ал ең қызығы – доп жоғалған сәт.
Ван ’т Шкип командалары әдетте артқа шегінуге асықпайды. Керісінше, допты мүмкіндігінше тез қайтарып алуға тырысады.
Яғни басты мақсат – қарсыласқа еркін шабуыл ұйымдастыруға мүмкіндік бермеу.
Осындай футбол Қазақстанға келе ме?
Бұл – қазір ең маңызды сұрақ болып тұр.
Ең үлкен мәселе – қорғаушылар
Жаңа жүйеде ең ауыр жұмыс орталық қорғаушыларға түседі.
Олар допты алысқа теуіп құтылатын ойыншы емес.
Керісінше, шабуылды бастайтын футболшы болуы керек.
Қазақстан құрамасының дәл осы тұсында мәселе бар.
Нұралы Әліп – халықаралық деңгейде ойнап жүрген және мұндай талаптарға біршама жақын футболшы.
Әлібек Қасым да негізгі құрам ойыншысы.
Ал олардың артында таңдау көп емес.
Қазақстан Премьер-лигасында орталық қорғаушы позицияларында көбіне легионерлер ойнайды.
Салдарынан жергілікті қорғаушылардың тұрақты ойын тәжірибесі азаяды.
Жаңа бапкер үшін дәл осы позиция ең күрделі мәселелердің біріне айналуы мүмкін.
Қақпашы тек қақпа күзетпейді
Қазіргі футболда қақпашының міндеті өзгеріп кетті.
Ол енді тек сейв жасайтын ойыншы емес.
Ол – шабуылдың алғашқы ұйымдастырушысы.
Сондықтан Ван ’т Шкип үшін аяғымен еркін ойнайтын қақпашы өте маңызды болуы мүмкін.
Қазақстанда қақпашылар жеткілікті.
Бірақ қазіргі негізгі қақпашы Темірлан Анарбековтің ойын ерекшелігі жаңа философияға толық сәйкес келе ме деген сұрақ бар.
Анарбеков – қақпа сызығында өте сенімді қақпашы.
Оның реакциясы жоғары, қауіпті сәттерде бірнеше рет команданы құтқарды.
Алайда доппен ойнау, қысымнан шығу және шабуылды ұйымдастыру жағынан Ван ’т Шкип басқа талап қоюы мүмкін.
Бұл позициядағы бәсекелестік енді күшейе түсуі ықтимал.
Қазақстанда орталық шабуылшы мәселесі бар
Тағы бір әлсіз тұс – орталық шабуыл.
Қазіргі құрамдағы ойыншылардың басым бөлігі табиғи вингерлер немесе еркін шабуылшылар.
Абат Аймбетовтің соңғы уақытта ұлттық құрамадан шеттеп қалуы бұл мәселені одан әрі ушықтырды.
Сондықтан Ван ’т Шкиптің алдында бірнеше таңдау тұр.
Біріншісі – шабуылшы позициясына қазіргі футболшылардың бірін бейімдеу.
Мысалы, Жасұлан Әмір немесе басқа әмбебап шабуылшыларды осы рөлде сынап көруі мүмкін.
Екіншісі – қазіргі формасына қарап жаңа шабуылшыларға мүмкіндік беру.
Бұл жағынан таңдау жоқ емес.
Қазақстан чемпионатында Эльхан Астанов сегіз голмен мергендер көшін бастап келеді.
Оралхан Өміртаев та нәтижелі ойынымен көзге түсіп жүр.
Артур Шушеначевтің күтілетін гол көрсеткіші жоғары.
Әрине, клубтағы статистика мен ұлттық құраманың деңгейі екі бөлек нәрсе.
Дегенмен жаңа бапкер қазіргі форманы басты өлшемдердің бірі ретінде қарастыруы әбден мүмкін.
Жастарға мүмкіндік көбірек берілуі мүмкін
Ван ’т Шкиптің сөзінен тағы бір нәрсе байқалды.
Ол футболшының атына емес, қазіргі деңгейіне қарайды.
Сондықтан Қазақстан құрамасында жаңа буынның рөлі артуы мүмкін.
Дастан Сәтпаев, Максим Самородов, Ислам Чесноков, Жасұлан Әмір, Ғалымжан Кенжебек секілді футболшылар жаңа жүйеге тезірек бейімделуі ықтимал.
Сонымен бірге тәжірибелі ойыншылардың да қажеті бар.
Мысалы, Бауыржан Исламханның пас беру мәдениеті мен ойын көру қабілеті әлі де көптеген футболшыға үлгі.
Георгий Жуков та орталықтағы тәртіпті күшейте алады.
Бірақ қазіргі футбол өте жылдам.
Сондықтан тәжірибелі ойыншылардың негізгі бәсекесі олардың атымен емес, физикалық дайындығымен өлшенеді.
Армениядағы тәжірибе нені көрсетті?
Ван ’т Шкиптің Армения құрамасындағы жұмысы жиі айтылады.
Иә, бұл жоба күткендей нәтиже берген жоқ.
Бірақ оның себебі тек бапкерде емес.
Ұлттық құрамаларда жаңа ойын жүйесін қалыптастыруға уақыт өте аз беріледі.
Оның үстіне Армения сол кезеңде буын алмасу кезеңін бастан өткеріп жатқан болатын.
Қазақстанда жағдай сәл өзгеше.
Қазір ұлттық құрамаға талантты жаңа буын келе бастады.
Егер осы буынға дұрыс бағыт берілсе, Ван ’т Шкиптің философиясы Қазақстанда жүзеге асуы әбден мүмкін.
Бұл жобаға сенуге бола ма?
Иә.
Бірақ бір шартпен.
Жаңа бапкерден алғашқы үш-төрт матчтан кейін нәтиже талап етпеу керек.
Ойын философиясы бірнеше жаттығуда қалыптаспайды.
Әсіресе ұлттық құрамаларда.
Қазақстан құрамасы дәл қазір қызық кезеңге аяқ басты.
Бір жағынан, соңғы жылдары нәтиже берген тәжірибелі буын бар.
Екінші жағынан, жаңа толқын өсіп келеді.
Егер осы екі буынның арасындағы тепе-теңдікті Ван ’т Шкип дұрыс таба алса, Қазақстан бұрынғыдай тек қарсы шабуылға сүйенетін команда емес, өзі ойын жүргізуге қабілетті ұжымға айналуы мүмкін.
Не күтеміз?
Джон ван ’т Шкиптің алдында оңай міндет тұрған жоқ.
Ол Қазақстан құрамасын бір күнде өзгертпейді.
Мүмкін алғашқы айларда нәтиже де тұрақсыз болар.
Бірақ дәл қазір тәуекел жасауға ең қолайлы уақыттардың бірі.
Өйткені Қазақстан футболында жаңа буын қалыптасып келеді.
Егер сол буынға дұрыс бағыт беріліп, бапкерге уақыт пен сенім көрсетілсе, бірнеше жылдан кейін Қазақстан құрамасы тек мінезімен ғана емес, ойын сапасымен де ерекшеленетін командаға айналуы мүмкін.
Сондықтан Ван ’т Шкиптің жұмысын алғашқы матчтармен бағалау қателік болар еді.
Бұл жобаның шынайы бағасы бір жылдан кейін емес, келесі іріктеу циклінің соңында белгілі болады.
Аршат Оразов
